“नेप्सेमा नयाँ युगको संकेत : के सुरु हुँदैछ ‘बालेन बुल’ ?”

काठमाडौं । नेपाली पूँजी बजारले फेरि एकपटक राजनीति र अर्थतन्त्रबीचको गहिरो सम्बन्धलाई उजागर गरेको छ। निर्वाचन परिणाम सार्वजनिक हुनासाथ नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) सूचकांकले एकैदिन करिब ६ प्रतिशतको उछाल लिँदै लगातार तीन पटक सर्किट ब्रेकर लागेपछि बजार समयअघि नै बन्द भयो। यस्तो घटना दुर्लभ मात्र होइन, यो लगानीकर्ताको सामूहिक मनोविज्ञान र भविष्यप्रतिको अपेक्षाको प्रत्यक्ष अभिव्यक्ति पनि हो।

नेपालको पूँजी बजारले यसअघि पनि यस्तै राजनीतिक आशा र आर्थिक संकेतको मिश्रण अनुभव गरेको थियो, जसलाई बजार विश्लेषकहरूले “बिष्णु पौडेल बुल” भनेर व्याख्या गर्छन्। तत्कालीन अर्थमन्त्री बिष्णु पौडेलको कार्यकालमा नीतिगत सहजता, बैंकिङ प्रणालीमा तरलता र कम ब्याजदरको वातावरणका कारण नेप्से सूचकांक करिब १५०० अंकबाट बढेर ३००० अंक नजिक पुगेको थियो। त्यो समयको उछाल मुख्यतः तरलता र नीतिगत संकेतमा आधारित थियो।

तर समयसँगै ब्याजदर बढ्नु, बैंक ऋणमा कडाइ हुनु र आर्थिक गतिविधिमा सुस्तता आउनुका कारण बजारले लामो समयसम्मको बेयरिस चक्र अनुभव गर्‍यो। २०२१ पछिको तीन वर्ष नेपाली लगानीकर्ताका लागि कठिन चरण रह्यो—जहाँ उत्साहभन्दा डर, आशाभन्दा अनिश्चितता बढी देखियो।

यही लामो अवसादपछि बजार बिस्तारै पुनः जाग्ने तयारीमा थियो। विश्लेषकहरूका अनुसार २०२५ को अन्त्यतिर धेरै संस्थागत र अनुभवी लगानीकर्ताहरूले चुपचाप शेयर संकलन गर्न थालेका थिए। बजारको भाषामा यसलाई “एक्युमुलेसन फेज” भनिन्छ जहाँ ठूलो पूँजीले भविष्यको बुल रनको तयारी गर्छ।

तर यसपटक बजारलाई चलायमान बनाउने शक्ति केवल आर्थिक होइन, सामाजिक र राजनीतिक परिवर्तनको चाहना पनि बनेको छ। युवा पुस्ताले नेतृत्व परिवर्तनको माग गर्दै गरेको आन्दोलन, नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूप्रति देखिएको जनसमर्थन र पुरानो प्रणालीप्रति बढ्दो असन्तुष्टि यी सबै तत्वहरूले बजारमा नयाँ मनोवैज्ञानिक ऊर्जा थपेका छन्। यही कारण अहिले धेरै विश्लेषकहरूले सम्भावित नयाँ बजार उछाललाई “बालेन बुल” को संकेतका रूपमा व्याख्या गर्न थालेका छन्।

बालेन शाह स्वयं अर्थतन्त्र वा शेयर बजारसँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित नीति निर्माता होइनन्, तर उनी प्रतीक हुन् नयाँ पुस्ताको, प्रणाली परिवर्तनको र भ्रष्टाचारविरुद्धको जनआकांक्षाको। बजारले प्रायः यस्ता प्रतीकात्मक नेतृत्वलाई भविष्यको आर्थिक सुधारको संकेतका रूपमा पढ्ने गर्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय इतिहास हेर्दा पनि राजनीतिक परिवर्तनसँगै शेयर बजारमा ठूलो उछाल देखिएको उदाहरणहरू प्रशस्त छन्। सन् १९८० मा अमेरिकामा रोनाल्ड रेगन राष्ट्रपति बनेपछि अमेरिकी शेयर बजारले दीर्घकालीन बुल रन सुरु गरेको थियो। भारतमा २०१४ मा नरेन्द्र मोदी प्रधानमन्त्री बनेपछि सेन्सेक्स र निफ्टी सूचकांकले ऐतिहासिक उछाल अनुभव गरेका थिए। त्यस्तै इन्डोनेसियामा जोको विडोडोको उदयपछि विदेशी लगानी बढ्दै पूँजी बजारमा सकारात्मक प्रभाव परेको थियो।

यी उदाहरणहरूले देखाउँछन् : बजार प्रायः वास्तविक सुधारभन्दा पहिले आशामा दौडिन्छ।

तर आशा मात्र पर्याप्त हुँदैन। यदि नीतिगत सुधार, आर्थिक उत्पादन र संस्थागत स्थिरता साथमा आएन भने बजारको उछाल अल्पकालीन बन्न सक्छ।

यही कारण अहिलेको परिस्थितिमा स्मार्ट लगानीकर्ताको व्यवहार अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। बजार अत्यधिक उत्साहमा हुँदा अन्धाधुन्ध किनमेल गर्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ। अनुभवी लगानीकर्ताहरूले सामान्यतया तीन रणनीति अपनाउने गर्छन् पहिलो, बलियो आधार भएका कम्पनीहरूमा मात्र लगानी गर्ने; दोस्रो, बजारको तीव्र उछालपछि आउने सुधारलाई अवसरका रूपमा प्रयोग गर्ने; र तेस्रो, दीर्घकालीन दृष्टिकोण राख्ने।

नेपालको पूँजी बजार अझै पनि विकासको प्रारम्भिक चरणमै छ। यहाँ धेरै पटक बजार भावनाले चल्छ, तथ्यले होइन। यही कारण हरेक नयाँ बुल रनले ठूलो अवसरसँगै ठूलो जोखिम पनि बोकेको हुन्छ।

आजको उछाल केवल सूचकांकको वृद्धि मात्र होइन, यो जनताको अपेक्षाको सूचक पनि हो। जनता परिवर्तन चाहन्छन्, पारदर्शिता चाहन्छन् र आर्थिक अवसर चाहन्छन्। यदि नयाँ राजनीतिक नेतृत्वले यी अपेक्षालाई नीतिगत सुधारमा रूपान्तरण गर्न सके भने “बालेन बुल” केवल बजारको शब्दावली मात्र होइन, नेपालको आर्थिक इतिहासको नयाँ अध्याय बन्न सक्छ।

तर यदि परिवर्तन केवल नारामै सीमित रह्यो भने, बजारको यो उत्साह पनि विगतका धेरै बुल रनझैँ क्षणिक चमक बनेर हराउन सक्छ।

अन्ततः शेयर बजार सधैं एउटै सत्यमा फर्कन्छ—
आशाले बजार उठाउँछ, तर आधारले मात्र त्यसलाई टिकाउँछ।

खबरपाटी