वृद्ध नेतृत्वको उम्मेदवारी र युवा पलायन : नेपाल कुन दिशातर्फ ?

आगामी माघ ११ गते हुने राष्ट्रियसभा निर्वाचनमा लोसपा अध्यक्ष महन्थ ठाकुरको उम्मेदवारी दर्ता भएको छ। कार्यकर्ताले मनोनयनपत्र तयार पारेर सहीछाप गराए र प्रक्रिया पूरा भयो। कानुनी रूपमा यसमा कुनै अवरोध नहोला, तर यो घटनाले नेपालको राजनीतिक संस्कृतिबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। लोकतन्त्रको नाममा सत्ता एउटै पुस्ताले कहिलेसम्म ओगटिरहने भन्ने बहस फेरि सतहमा आएको छ।

८० वर्ष नाघिसकेका नेताहरू अझै पनि राष्ट्रिय नीति निर्माणको केन्द्रमा पुग्न आतुर हुनु र त्यही समयका १८–२५ वर्षका युवा देशभित्र अवसर नदेखेर विदेशिन बाध्य हुनु संयोग होइन। यो स्पष्ट रूपमा व्यवस्थागत असफलताको परिणाम हो। राष्ट्रियसभा अनुभव र दूरदृष्टिको मञ्च हुनुपर्ने हो, तर व्यवहारमा यो नेतृत्व हस्तान्तरण टार्ने सुरक्षित थलो बन्दै गएको छ। नयाँ सोच, नयाँ दृष्टिकोण र नयाँ पुस्तालाई स्थान दिनुपर्ने बेला पुरानै अनुहार दोहोरिनु राजनीतिमा जरा गाडेको जडता हो।

यस्ता उम्मेदवारीलाई लोकतन्त्रको निरन्तरता मात्र भनेर पन्छाउन मिल्दैन। यो पुस्तान्तरण अस्वीकार गर्ने राजनीति हो, जहाँ नेतृत्व छोड्नु कमजोरी ठानिन्छ र सत्तामा टाँसिरहनु सफलता मानिन्छ। युवालाई भाषणमा ‘भविष्यका कर्णधार’ भनिन्छ, तर निर्णय गर्ने ठाउँमा उनीहरूका लागि ढोका बन्द नै रहन्छन्। परिणामस्वरूप युवा निराश बन्छन्, देशप्रति भरोसा गुमाउँछन् र अन्ततः विदेशिन बाध्य हुन्छन्।

यदि यही प्रवृत्ति जारी रह्यो भने भोलिको नेपाल अझै गम्भीर संकटतर्फ धकेलिनेछ। संसद् झन् वृद्ध बन्दै जानेछ, गाउँ युवाविहीन हुँदै जानेछन् र देशको अर्थतन्त्र श्रम निर्यात र रेमिटेन्समा मात्र टिक्नेछ। नीति निर्माण गर्ने र त्यसको असर भोग्ने पुस्ताबीचको दूरी बढ्दै जाँदा लोकतन्त्र औपचारिक मात्र हुनेछ, सार हराउँदै जानेछ।

युवा पलायनले नेपालको अनुहार केवल जनसंख्यागत रूपमा होइन, मानसिक र सामाजिक रूपमा पनि बदलिरहेको छ। सिर्जनशीलता, नवप्रवर्तन र प्रतिरोध गर्ने क्षमता देशबाहिर जाँदा समाज कमजोर बन्छ र सत्ता झन् सीमित हातमा केन्द्रित हुन्छ। नागरिक मतदाता होइन, केवल संख्या बन्छन् र राजनीति बन्द कोठाको खेलमा सीमित रहन्छ।

माघ ११ को राष्ट्रियसभा निर्वाचन एउटा पदको प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, नेपालको राजनीतिक चेतनाको परीक्षा हो। आज पनि नेतृत्व हस्तान्तरण गर्न नसक्ने, युवालाई विश्वास गर्न नसक्ने राजनीति दोहोरियो भने भोलि नेपाल युवाको देश रहने छैन। त्यो बेला नेपाल केवल विदेशिएका युवाको सम्झनामा बाँचेको देश हुनेछ, जहाँ भविष्य होइन, विगतले शासन गर्नेछ।

खबरपाटी